نقشه‌ای که با تاریکی شب آغاز می‌شود؛ از اعتراض تا اغتشاش سازمان یافته

بررسی‌های میدانی و تحلیل‌های اجتماعی نشان می‌دهد تجمعات شبانه، نه ادامه طبیعی اعتراضات صنفی، بلکه بستری برای سوءاستفاده جریان‌های فرصت‌طلب است.

در روزهایی که اعتراضات صنفی در کشور در جریان است، خیابان‌های برخی شهرها صحنه روایت‌هایی متفاوت از تلاش برای بیان مطالبات بوده‌اند؛ از تجمعات روزانه صنفی تا حرکت‌هایی که در شب ابعاد دیگری به خود گرفته‌اند.

آن‌چه از لابلای گزارش‌ها و تحلیل‌های این روزها قابل مشاهده است، دو جنس متفاوت از کنش اجتماعی است: اعتراض صنفی و اجتماعی که ریشه در دغدغه‌های اقتصادی دارد و رخدادهای شبانه‌ای که ماهیت آنها به مراتب پیچیده‌تر و فراتر از یک مطالبه صرفِ معیشتی است.

اعتراض صنفی و اقتصادی، به‌طور تاریخی در کشور سابقه دارد و پژوهشگران آن را نوعی بیان مستقیم و خودانگیخته از اعتراضات مردم می‌دانند؛ تجمع‌هایی که معمولاً در روز، با خواسته‌های روشن مثل افزایش دستمزد، وضعیت بهتر کسب‌وکار، تأمین معیشت و اصلاح سیاست‌های اقتصادی شکل می‌گیرند و در چارچوبی مدنی و متعارف باقی می‌مانند، این اعتراض‌ها به‌طور سنتی «بی‌واسطه» و مستقیماً در خیابان برگزار می‌شوند و ماهیت صنفی دارند، نه سیاسی یا ایدئولوژیک.

در مقابل، رخدادهای شبانه که در چند روز اخیر در برخی شهرها گزارش شده‌اند، اگرچه در ظاهر بخشی از همان موج نارضایتی است، اما از نظر ماهوی و رفتاری با اعتراضات صنفی متفاوت‌اند.

شب‌زنده‌داری خیابان‌ها، شعارهای تند سیاسی، انسداد معابر، و گاهی خشونت‌های فیزیکی، نه فقط بیان یک خواسته اقتصادی، بلکه نشانه‌های ورود سایر عوامل و جریان‌ها به صحنه است؛ جریان‌هایی که از فضای عمومی نارضایتی برای برهم‌زدن نظم و انتقال حرکت‌ها به حوزه‌ای دیگر سود می‌جویند.

آن‌چه پژوهش‌های اجتماعی و اسناد رسمی نیز روی آن تأکید دارند، این است که اعتراضات صنفی هنگامی که در مسیر خود باقی بمانند، محصول طبیعی فشار اقتصادی هستند و معمولاً در روز برگزار می‌شوند و کمتر به خشونت می‌انجامند، در حالی‌که رفتارهای جمعی شبانه، به‌ویژه آن دسته که با شعارهای فراتر از مطالبات اقتصادی و با حضور افراد ماسک‌زده یا با صورت پوشیده دیده می‌شوند، غالباً از الگوهای ناشی از یک خواست صنفی فاصله می‌گیرند و با انگیزه‌های متفاوت و متداخل شکل می‌گیرند؛ از جمله تلاش برای کشاندن اعتراضات به یک عرصه سیاسی و امنیتی.

به‌عنوان مثال، اکثر اعتراضات اخیر، تجمعات روزانه و صنفی بوده‌اند، گاهی مغازه‌ها تعطیل شدند و کسبه و اتحادیه‌ها خواستار شنیده شدن صدای خود هستند. این‌ها نمودهایی از یک مطالبه مدنی است که در بستر فشار اقتصادی قابل فهم و قابل توجیه است.

اما گزارش‌ها و ویدئوهایی که در بعضی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده‌اند، تصویر دیگری نیز نشان می‌دهند، تجمعاتی در شب، با شعارهای هنجارشکنانه، انسداد خیابان‌ها و خشونت‌های متناوب که بیشتر به رخدادهای امنیتی شبیه‌اند تا اعتراضات صنفی.

چنین رفتارهایی غالباً از سوی تحلیلگران اجتماعی به‌عنوان انحراف مسیر اعتراضات مسالمت‌آمیز تلقی می‌شود، زیرا هدف اولیه یک تجمع صنفی را که رسیدگی به مشکلات اقتصادی است، به صحنه‌ای از تنش گسترده‌تر تبدیل می‌کند.

تقسیم‌بندی علمی این دو نوع واکنش «اعتراض» و «اغتشاش» در ادبیات مطالعات اجتماعی روشن است، اعتراض مدنی دارای چارچوبی مشخص است، متمرکز بر خواسته‌های مشخص، بدون خشونت هدفمند، و معمولاً در ساعات روشن روز شکل می‌گیرد؛ در حالی‌که اغتشاش رفتاری خارج از این چارچوب است که با هدف‌گذاری فراتر از مطالبات صنفی، در جهت تخریب یا تغییرات ساختاریِ سریع و ناامن شکل می‌گیرد.

در نهایت، آنچه در این روزها در چندین نقطه کشور شاهدش هستیم، هم‌زیستی دو پدیده متفاوت است: از یک‌سو، اعتراضات واقعی و صنفی مردم که ریشه در معیشت و شرایط اقتصادی دارد؛ و از سوی دیگر، رخدادهایی شبانه و پرتنش که به‌سادگی نمی‌توان آن‌ها را بخشی طبیعی از مطالبه‌گری معیشتی دانست، بلکه نشانه‌ای از سوء‌استفاده از موقعیت اجتماعی مردم برای اهدافی فراتر از خواسته‌های اقتصادی است.

این تحلیل، نه تنها موقعیت اعتراضات را در متن تاریخی و اجتماعی قرار می‌دهد، بلکه به‌روشنی نشان می‌دهد که جنس اعتراضات روز با شب متفاوت است؛ اولی در مسیر بیان یک نارضایتی مشروع و صنفی ایستاده، و دیگری بیش از آن‌که صدای مردم باشد، بازتابی از تلاش برای بهره‌برداری از فضاهای دلهره‌آور اجتماعی است.

کد خبر 6709867

• از اعتراض تا ناامنی؛ وقتی مطالبات مردم گروگان آشوب طلبان می‌شود

• علت تجمع آمریکایی‌ها با شعار «ما شاه نمی‌خواهیم» علیه ترامپ چیست؟

• الجزیره بررسی کرد: ۵ نکته اساسی در تظاهرات امروز سرزمین‌های اشغالی

• بوشهر نایب‌قهرمان مسابقات امداد و نجات کشور شد

• نقشه‌ای که با تاریکی شب آغاز می‌شود؛ از اعتراض تا اغتشاش سازمان یافته

• تصادف در بزرگراه دالکی به برازجان یک جان‌باخته و ۶ مصدوم داشت

• آزادی گروگان ۶۱ ساله شیرازی با عملیات دقیق پلیس آگاهی فارس

• عباسی: بیش از ۴۰۰ هزار لیتر سوخت قاچاق در زنجان کشف شد

• وال استریت ژورنال: شنوایی ترامپ مشکل دارد

• آماده‌باش کامل کردستان درآستانه موج جدید برف؛ ۱۴۶روستا در محاصره کولاک

• پیشرفت ۶۵ درصدی طرح آبرسانی سفیدآبه شهرستان نیمروز

• ادعای رژیم جولانی درباره خنثی کردن طرح داعش برای حمله به مراسم سال نو

• رونمایی از دیوارنگاره «ایرانمرد» در میدان امام حسین(ع) شیراز

• فیلم‌ساز ایرلندی: از ایران بابت بمباران «حرام‌زاده‌های نسل‌کش» متشکریم

• انبار احتکار کالاهای اساسی در شیراز شناسایی شد

• قیمت طلا امروز پنجشنبه ۱۱ دی ۱۴۰۴

• جدول رده بندی لیگ برتر فوتبال در پایان نیم فصل/ سه تیم مدعی مشخص شدند

• وزش باد و ورود سامانه بارشی به خراسان رضوی

• سامانه بارشی جدید فردا جمعه وارد لرستان می‌شود

• زمان دیدار تیم های سپاهان و استقلال تغییر کرد

• افزایش قربانیان انفجار پیست اسکی سوئیس به ۱۴۰ کشته و زخمی

• دلار بازار آزاد رسمیت یافت؛ نرخ رسمی دلار ۱۳۱ هزار تومان را رد کرد

• مدافع استقلال دیدار با تراکتور را از دست داد

• 

  روزنامه‌های ورزشی پنج‌شنبه ۱۱ دی ۱۴۰۴

• 

  روزنامه‌های اقتصادی پنج‌شنبه ۱۱ دی ۱۴۰۴

• 

  روزنامه‌های صبح پنج‌شنبه ۱۱ دی ۱۴۰۴

• 

  روزنامه‌های ورزشی چهارشنبه ۱۰ دی ۱۴۰۴

• 

  روزنامه‌های اقتصادی چهارشنبه ۱۰ دی ۱۴۰۴

• پخش عمده موبایل مشهد
• مانتو
• تور شفق قطبی
• تعمیر کامپیوتر تهران
• ایمپلنت دندان
• استعلام شرکت با کد ملی
• آلپاری
• فروش خودرو کارکرده
• خرید دستگاه تصفیه آب
• سرور اچ پی
• خرید دام زنده
• مهرینو
• تهران تایمز
• روزنامه آگاه